Union Public Service Commission Bharti 2026: केंद्रीय लोकसेवा आयोगात प्राचार्य आणि उपप्राचार्य पदांच्या 828 जागांसाठी भरती

📋 महत्त्वाची माहिती

📝 जॉब बद्दल

केंद्रीय लोकसेवा आयोग (UPSC) द्वारे राष्ट्रीय स्तरावर अत्यंत महत्त्वाची आणि नामांकित भरती प्रक्रिया राबवली जात आहे. संघ लोकसेवा आयोगाने नुकतीच एक विशेष जाहिरात प्रसिद्ध केली असून, या जाहिरातीद्वारे दिल्ली राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (GNCTD) सरकारच्या शिक्षण विभागांतर्गत असलेल्या शाळांमध्ये रिक्त पदांची भरती करण्यात येणार आहे. ही भरती प्रक्रिया मुख्यत्वे शैक्षणिक क्षेत्रातील उच्च आणि जबाबदार पदांसाठी आयोजित करण्यात आली आहे. देशातील सक्षम आणि अनुभवी उमेदवारांना केंद्र सरकारच्या अंतर्गत थेट आणि सन्मानजनक नोकरी मिळवण्याची ही एक सुवर्णसंधी आहे. या विशेष भरती मोहिमेद्वारे एकूण ८२८ रिक्त पदांवर उमेदवारांची निवड करण्यात येणार आहे. यामध्ये प्रामुख्याने शाळांमधील प्रशासकीय प्रमुख म्हणजेच प्राचार्य (Principal) आणि उपप्राचार्य (Vice-Principal) या महत्त्वाच्या पदांचा समावेश आहे. पात्र आणि इच्छुक उमेदवारांना ऑनलाइन पद्धतीने अर्ज करण्याचे आवाहन करण्यात आले असून, या जाहिरातीची संपूर्ण माहिती खालील परिच्छेदांमध्ये सविस्तरपणे देण्यात आली आहे.<br><br>या भरती प्रक्रियेअंतर्गत प्रामुख्याने दोन पदांसाठी उमेदवारांची निवड केली जाईल. पहिले पद म्हणजेच प्राचार्य (Principal) हे शाळेचे मुख्य प्रशासकीय आणि शैक्षणिक प्रमुख म्हणून कार्य करते. शाळेतील शैक्षणिक वातावरण राखणे, दैनंदिन प्रशासकीय कामकाज पाहणे, वित्तीय बाबींवर नियंत्रण ठेवणे आणि सर्व शालेय उपक्रमांचे नियोजन व समन्वय साधणे ही प्राचार्यांची मुख्य जबाबदारी असते. दुसरे पद हे उपप्राचार्य (Vice-Principal) असून, ते प्राचार्यांना त्यांच्या दैनंदिन कामकाजात सहकार्य करतात. उपप्राचार्यांवर देखील शैक्षणिक, प्रशासकीय आणि वित्तीय स्वरूपाच्या महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या असतात. ही दोन्ही पदे अत्यंत प्रतिष्ठेची असून, दिल्लीतील शालेय शिक्षण पद्धतीला नवीन दिशा देण्याचे काम या अधिकाऱ्यांच्या माध्यमातून केले जाते. या पदांवर नियुक्त होणारे उमेदवार शालेय प्रशासनाचे मुख्य कणा म्हणून काम करतील, ज्यामुळे त्यांना थेट समाजोपयोगी आणि शैक्षणिक सुधारणांचे कार्य करण्याची संधी उपलब्ध होणार आहे.<br><br>या अत्यंत जबाबदार पदांसाठी आयोगाने शैक्षणिक पात्रता आणि अनुभवाचे निकष अतिशय कडक आणि स्पष्ट ठेवले आहेत. प्राचार्य पदासाठी उमेदवाराकडे मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची किंवा संस्थेची पदव्युत्तर पदवी (Master's Degree) असणे आवश्यक आहे. यासोबतच मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून बॅचलर ऑफ एज्युकेशन (B.Ed.) ची पदवी असणे बंधनकारक आहे. या व्यतिरिक्त, मान्यताप्राप्त हायस्कूल, उच्च माध्यमिक शाळा किंवा कनिष्ठ महाविद्यालयात किमान दहा वर्षांचा अध्यापनाचा किंवा प्रशासनाचा दांडगा अनुभव असणे गरजेचे आहे. उपप्राचार्य पदासाठी देखील मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदव्युत्तर पदवी आणि बी.एड. (B.Ed.) असणे आवश्यक आहे. तसेच, उमेदवाराकडे पदव्युत्तर शिक्षक (PGT) म्हणून किमान दोन वर्षांचा किंवा पदवीधर शिक्षक (TGT) म्हणून किमान तीन वर्षांचा अध्यापनाचा अनुभव असणे गरजेचे आहे. वयोमर्यादेचा विचार केल्यास, प्राचार्य पदासाठी खुल्या आणि ईडब्ल्यूएस प्रवर्गातील उमेदवारांसाठी कमाल वयोमर्यादा ५० वर्षे निश्चित करण्यात आली आहे, तर इतर मागासवर्गीय (OBC) उमेदवारांसाठी ५३ वर्षे आणि अनुसूचित जाती/जमाती (SC/ST) उमेदवारांसाठी ५५ वर्षे इतकी कमाल वयोमर्यादा ठेवण्यात आली आहे. उपप्राचार्य पदासाठी खुल्या व ईडब्ल्यूएस उमेदवारांसाठी कमाल वयोमर्यादा ३५ वर्षे, ओबीसी उमेदवारांसाठी ३८ वर्षे आणि एससी/एसटी उमेदवारांसाठी ४० वर्षे इतकी ठेवण्यात आली आहे. दिव्यांग उमेदवारांना वयोमर्यादेत नियमानुसार सवलत देण्यात येईल.<br><br>या भरती प्रक्रियेतील एकूण ८२८ रिक्त जागांचे प्रवर्गनिहाय वर्गीकरण जाहिरातीत सविस्तरपणे देण्यात आले आहे. प्राचार्य पदाच्या एकूण १२४ जागा असून, त्यापैकी ६९ जागा खुल्या (UR) प्रवर्गासाठी, ११ जागा आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकासाठी (EWS), १८ जागा इतर मागासवर्गीयांसाठी (OBC), १६ जागा अनुसूचित जातीसाठी (SC), आणि १० जागा अनुसूचित जमातीसाठी (ST) राखीव आहेत. या १२४ जागांमध्ये ७२ पुरुष आणि ५२ महिला उमेदवारांसाठी आरक्षण दर्शवण्यात आले आहे. उपप्राचार्य पदासाठी एकूण ७०४ जागांची मोठी भरती होणार आहे. यामध्ये खुल्या प्रवर्गासाठी २८७ जागा, ईडब्ल्यूएससाठी ७१ जागा, ओबीसीसाठी १८९ जागा, एससीसाठी १०३ जागा आणि एसटीसाठी ५४ जागा राखीव ठेवण्यात आल्या आहेत. यामध्ये पुरुष उमेदवारांसाठी ३६४ जागा तर महिला उमेदवारांसाठी ३४० जागा राखीव आहेत. दिव्यांग प्रवर्गातील उमेदवारांसाठी देखील एकूण जागेमधून राखीव जागांचे नियोजन करण्यात आले असून उमेदवारांनी अधिकृत जाहिरातीमध्ये दिलेल्या तक्त्यानुसार आपल्या प्रवर्गातील जागांची पडताळणी करून घ्यावी.<br><br>निवड प्रक्रिया प्रामुख्याने दोन टप्प्यांवर आधारित असेल. पहिल्या टप्प्यात उमेदवारांची लेखी परीक्षा म्हणजेच पेन आणि पेपर आधारित संयुक्त भरती चाचणी (Combined Recruitment Test - CRT) घेतली जाईल. ही परीक्षा बहुपर्यायी प्रश्नांवर आधारित असेल आणि परीक्षा एकूण ३०० गुणांची असेल. परीक्षा कालावधी दोन तासांचा असून परीक्षेचे माध्यम हिंदी व इंग्रजी दोन्ही भाषेत असेल. लेखी परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धती (Negative Marking) लागू असेल, म्हणजेच प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी एक-तृतीयांश (१/३) गुण वजा केले जातील. लेखी परीक्षेत यशस्वी ठरलेल्या उमेदवारांना दुसऱ्या टप्प्यासाठी म्हणजेच मुलाखतीसाठी (Interview) बोलावले जाईल. मुलाखत एकूण १०० गुणांची असेल. अंतिम गुणवत्ता यादी तयार करताना लेखी परीक्षा आणि मुलाखत यांच्या गुणांचे प्रमाण ७५:२५ या प्रमाणात विचारात घेतले जाईल. मुलाखतीमध्ये किमान पात्रता गुण निश्चित करण्यात आले असून, खुल्या व ईडब्ल्यूएस प्रवर्गासाठी किमान ५० गुण, ओबीसीसाठी ४५ गुण आणि एससी/एसटी/दिव्यांग उमेदवारांसाठी किमान ४० गुण मिळवणे आवश्यक आहे.<br><br>या भरती प्रक्रियेतून निवडल्या जाणाऱ्या उमेदवारांना केंद्र सरकारच्या सातव्या वेतन आयोगानुसार अत्यंत आकर्षक आणि उच्च वेतनश्रेणी दिली जाईल. प्राचार्य या पदासाठी वेतनश्रेणी लेव्हल-१२ (Level-12) नुसार असणार आहे, ज्यामध्ये मूळ वेतन आणि त्यासोबत मिळणारे केंद्र सरकारचे सर्व भत्ते समाविष्ट असतील. उपप्राचार्य या पदासाठी वेतनश्रेणी लेव्हल-१० (Level-10) नुसार असणार आहे. या दोन्ही पदांवर नियुक्त होणाऱ्या अधिकाऱ्यांना केंद्र सरकारच्या नियमांनुसार घरभाडे भत्ता (HRA), महागाई भत्ता (DA), प्रवास भत्ता (TA) आणि इतर अनेक कल्याणकारी सुविधा दिल्या जातील. हे पद पूर्णपणे कायमस्वरूपी आणि राजपत्रित गट 'अ' (Group-A Gazetted, Non-Ministerial) स्वरूपाचे असल्याने या नोकरीला अत्यंत सामाजिक प्रतिष्ठा आणि सुरक्षितता लाभते.<br><br>या भरती प्रक्रियेसाठी उमेदवारांना ऑनलाइन पद्धतीने अर्ज फी भरणे आवश्यक आहे. खुल्या, इतर मागासवर्गीय (OBC) आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील (EWS) पुरुष उमेदवारांसाठी अर्ज शुल्क केवळ २५ रुपये (रु. २५/-) ठेवण्यात आले आहे. हे शुल्क उमेदवार कोणत्याही नेट बँकिंग सुविधेचा वापर करून किंवा व्हिसा, मास्टर, रुपे क्रेडिट किंवा डेबिट कार्ड किंवा युपीआय (UPI) पेमेंटद्वारे ऑनलाइन पद्धतीने भरू शकतात. महत्त्वाचे म्हणजे, सर्व महिला उमेदवार, अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST) आणि दिव्यांग (PwBD) उमेदवारांना कोणत्याही प्रकारचे अर्ज शुल्क भरण्याची आवश्यकता नाही, म्हणजेच त्यांच्यासाठी अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे विनामूल्य आहे. एकदा भरलेले शुल्क कोणत्याही परिस्थितीत परत केले जाणार नाही याची उमेदवारांनी नोंद घ्यावी.<br><br>इच्छुक आणि पात्र उमेदवारांनी संघ लोकसेवा आयोगाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन अर्ज करायचा आहे. ऑनलाइन अर्ज करण्याची प्रक्रिया २५ जुलै २०२६ पासून सुरू होणार आहे. उमेदवारांनी आयोगाच्या 'https://upsconline.nic.in/ora/' या लिंकवर जाऊन सर्वप्रथम आपली वैयक्तिक माहिती भरून युनिव्हर्सल रजिस्ट्रेशन नंबर (URN) तयार करावा. त्यानंतर आवश्यक कागदपत्रे जसे की शैक्षणिक पात्रता प्रमाणपत्रे, अनुभव प्रमाणपत्रे, जातीचा दाखला आणि फोटो व स्वाक्षरी अपलोड करावी. ऑनलाइन अर्ज सादर करण्याची अंतिम मुदत १४ ऑगस्ट २०२६ रोजी संध्याकाळी ६:०० वाजेपर्यंत आहे. अर्जदारांनी शेवटच्या तारखेची वाट न पाहता लवकरात लवकर आपला अर्ज सादर करावा. संयुक्त भरती चाचणी परीक्षा (CRT) १ नोव्हेंबर २०२६ रोजी आयोजित केली जाणार असून, उमेदवारांना परीक्षेचे प्रवेशपत्र ऑनलाइन माध्यमातूनच उपलब्ध करून दिले जाईल.<br><br>एकूणच, ही भरती प्रक्रिया देशातील शिक्षण क्षेत्रात करिअर करू इच्छिणाऱ्या आणि प्रशासकीय कौशल्यांचा वापर करून शालेय शिक्षण पद्धती अधिक बळकट करू इच्छिणाऱ्या उमेदवारांसाठी एक सुवर्णसंधी आहे. उच्च वेतनश्रेणी, सुरक्षित भविष्य आणि प्रतिष्ठेचे पद या सर्व गोष्टी एकाच वेळी या नोकरीच्या माध्यमातून मिळवता येतात. आवश्यक शैक्षणिक पात्रता आणि अध्यापनाचा प्रदीर्घ अनुभव असणाऱ्या सर्व पात्र स्त्री आणि पुरुष उमेदवारांनी विहित मुदतीत आपले अर्ज पूर्ण काळजीपूर्वक सादर करावेत. दिल्ली सरकारच्या शिक्षण विभागात प्रशासकीय भूमिकेत काम करण्याची ही अत्यंत दुर्मिळ संधी असून, सर्व पात्र उमेदवारांनी १४ ऑगस्ट २०२६ या अंतिम तारखेपूर्वी आपले अर्ज निश्चितपणे सादर करावेत आणि यशाच्या दिशेने पाऊल टाकावे.

🛡️ Trust note

📅 महत्त्वाच्या तारखा

👥 जागांची माहिती

💰 अर्ज फी

📊 निवड प्रक्रिया

📄 Official PDF / Links